Dziesięć lat temu ruszył Projekt Doradztwa Energetycznego. Przez ten czas zmieniał się rynek energii, pojawiały się nowe programy wsparcia, rosła świadomość społeczna dotycząca efektywności energetycznej i ochrony klimatu. Niezmiennie jednak ważną rolę odgrywali ludzie, którzy od początku wspierali mieszkańców, samorządy, przedsiębiorców i inne grupy beneficjentów w realizacji inwestycji służących transformacji energetycznej.
Cykl „10 lat, 10 pytań” kontynuujemy rozmową z Mariuszem Sałęgą, Doradcą Klimatyczno-Energetycznym z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie, który uczestniczy w Projekcie Doradztwa Energetycznego od samego początku jego funkcjonowania. To okazja do spojrzenia wstecz na pierwsze lata projektu, najważniejsze doświadczenia oraz zmiany, jakie zaszły w ciągu minionej dekady.
Mariusz Sałęga
Doradca Klimatyczno-Energetyczny
Absolwent Wydziału Inżynierii Środowiska Politechniki Krakowskiej oraz studiów podyplomowych związanych m.in. z audytem energetycznym, efektywnością energetyczną i rynkiem energii. Doświadczenie zawodowe zdobywał m.in. w Regionalnym Zarządzie Gospodarki Wodnej w Krakowie. Od 2016 roku pracuje w WFOŚiGW w Krakowie jako Doradca Energetyczny. W swojej pracy szczególnie ceni bezpośredni kontakt z beneficjentami oraz działania edukacyjne, zwłaszcza zajęcia prowadzone dla dzieci. Prywatnie jest miłośnikiem turystyki, narciarstwa i psów.
Małgorzata Staniszewska: Jak trafiłeś do Projektu Doradztwa Energetycznego?
Mariusz Sałęga: Można powiedzieć, że do Projektu Doradztwa Energetycznego trafiłem po części z przymusu, a po części z wyboru. Pracowałem w Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie od pięciu lat i byłem zaangażowany we wdrażanie Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2007-2013. W 2015 roku, gdy kończyła się ówczesna perspektywa finansowa, nie miałem pewności, czy Fundusz nadal będzie wdrażał ten program i czy będę mógł kontynuować pracę w dotychczasowym zakresie.
Jednocześnie uznałem, że jest to dobry moment na rozwój zawodowy. Nie chciałem zmieniać pracodawcy, ale zależało mi na nowych wyzwaniach i poszerzeniu kompetencji. Start PDE wydawał się doskonałą okazją do zmiany zakresu działania. Energetyka, odnawialne źródła energii i poprawa efektywności energetycznej były dla mnie tematami ciekawymi i perspektywicznymi.
Z perspektywy dziesięciu lat mogę powiedzieć, że była to dobra decyzja. Dzisiaj jestem zadowolony z dokonanego wtedy wyboru.
MS: Czy pamiętasz swój pierwszy dzień lub pierwsze zadania w projekcie?
M.Sałęga: Tak. Pierwsze dni w Projekcie upłynęły przede wszystkim pod znakiem intensywnych szkoleń organizowanych w Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. To one pozwoliły nam przygotować się do pełnienia roli Doradców Energetycznych.
Jednym z pierwszych ważniejszych zadań była ocena planu gospodarki niskoemisyjnej dla jednej z gmin województwa małopolskiego.
MS: Jakie były najczęstsze pytania beneficjentów 10 lat temu?
M.Sałęga: Myślę, że zarówno dziesięć lat temu, pięć lat temu, jak i dziś najczęściej pojawiają się bardzo podobne pytania.
Z jakich możliwości finansowania inwestycji mogę skorzystać?
Na jakie zadania mogę pozyskać dofinansowanie?
Jaka jest maksymalna kwota dotacji na dane przedsięwzięcie?
Oczywiście podczas rozmów z beneficjentami pojawia się wiele pytań z różnych obszarów tematycznych, jednak te należą do najczęściej powtarzających się.
MS: Jak wyglądała praca Doradcy w pierwszych latach projektu?
M.Sałęga: Pierwsze lata funkcjonowania projektu były okresem intensywnej nauki. Uczestniczyliśmy w licznych szkoleniach dotyczących m.in. zamówień publicznych, pomocy publicznej, planów gospodarki niskoemisyjnej, ochrony jakości powietrza czy instrumentów finansowych. Później przyszła kolej na szkolenia specjalistyczne poświęcone odnawialnym źródłom energii, audytom energetycznym, elektromobilności i efektywności energetycznej.
Dużą wagę przywiązywano również do rozwijania kompetencji miękkich. Szkolenia z zakresu wystąpień publicznych i komunikacji z odbiorcami miały przygotować nas do codziennej pracy z beneficjentami.
Na początku działalności znaczną część naszych działań stanowiła promocja samego projektu. Informowaliśmy o możliwościach uzyskania bezpłatnego wsparcia doradczego oraz korzyściach płynących ze współpracy z Doradcami Energetycznymi.
W pierwszych dwóch latach szczególnie ważnym zadaniem była weryfikacja planów gospodarki niskoemisyjnej. W samym województwie małopolskim zweryfikowaliśmy ponad 180 takich dokumentów. Choć dziś jest ich mniej, nadal trafiają do nas aktualizacje przygotowywane przez gminy.
Przełomowym momentem był także rok 2018 i uruchomienie Programu „Czyste Powietrze”. We wrześniu i październiku Doradcy Energetyczni odwiedzili większość małopolskich gmin, prezentując mieszkańcom zasady programu oraz promując działania związane z termomodernizacją i poprawą jakości powietrza.
Praca Doradcy od początku oznaczała również liczne wyjazdy terenowe oraz tysiące przejechanych kilometrów. Ważnym elementem były także konsultacje prowadzone telefonicznie, mailowo i bezpośrednio dla mieszkańców, samorządów, przedsiębiorców, spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych.
MS: Które działania realizowane w ramach projektu uważasz za największy sukces?
M.Sałęga: Największym sukcesem są dla mnie wszystkie sytuacje, w których nasze wsparcie przyczyniło się do realizacji konkretnych inwestycji. To najbardziej namacalny efekt pracy Doradców. Korzyści odnoszą inwestorzy, gospodarka i środowisko, a część przedsięwzięć mogłaby nie dojść do skutku bez odpowiedniego wsparcia informacyjnego.
Istotnym osiągnięciem jest także lepsze wykorzystanie dostępnych środków publicznych, zwłaszcza funduszy unijnych.
Za sukces uważam również wzrost świadomości społecznej dotyczącej konieczności wymiany nieefektywnych źródeł ciepła, racjonalnego gospodarowania energią oraz szkodliwości spalania paliw niskiej jakości. Taka wiedza przekłada się na codzienne decyzje i postawy mieszkańców.
Przykładem działań edukacyjnych była kampania „Energia się liczy”, prowadzona przez Doradców Energetycznych z WFOŚiGW w Krakowie. W jej ramach organizowaliśmy prelekcje, gry terenowe, energetyczny escape room oraz konkursy skierowane do dzieci, młodzieży, seniorów i osób zagrożonych wykluczeniem społecznym.
MS: Czy jest sytuacja lub historia, którą szczególnie pamiętasz po latach?
M.Sałęga: Szczególnie zapadło mi w pamięć spotkanie promujące Program „Czyste Powietrze”, które odbyło się w październiku 2018 roku w jednym z małopolskich miast powiatowych. Zainteresowanie mieszkańców było tak duże, że mimo organizacji wydarzenia w dużym obiekcie użyteczności publicznej trudno było pomieścić wszystkich uczestników. Na sali zgromadziło się około 500 osób. Był to pierwszy raz, kiedy występowałem przed tak licznym audytorium.
Pamiętam również rozmowę z uczestniczką jednego ze spotkań, która po jego zakończeniu podziękowała mi za przekazane informacje dotyczące Programu „Czyste Powietrze” i ulgi termomodernizacyjnej. Powiedziała, że dzięki nim będzie mogła poprawić standard życia i zaoszczędzić znaczące środki finansowe. Dało mi to ogromną satysfakcję i utwierdziło w przekonaniu, że nasza praca ma realne znaczenie.
MS: Jak zmieniła się rola Doradcy Energetycznego na przestrzeni dekady?
M.Sałęga: Najważniejsza zmiana nastąpiła wraz z rozpoczęciem drugiej edycji Projektu Doradztwa Energetycznego. Zakres wsparcia został rozszerzony o komponent klimatyczny. W rezultacie Doradcy Energetyczni stali się Doradcami Klimatyczno-Energetycznymi i przeszli specjalistyczne szkolenia poświęcone zagadnieniom klimatycznym.
Od 2024 roku do naszej codziennej pracy na stałe weszły tematy związane ze zmianami klimatu i adaptacją do nich, takie jak retencjonowanie wód opadowych czy zwiększanie odporności na skutki zmian klimatycznych.
MS: Co najbardziej motywuje Cię do dalszej pracy?
M.Sałęga: Przede wszystkim nowe wyzwania. Praca Doradcy Klimatyczno-Energetycznego wymaga ciągłego rozwoju, śledzenia zmian technologicznych, nowych programów wsparcia oraz przepisów prawa krajowego i europejskiego.
Regularnie uczestniczymy w szkoleniach, konferencjach i wizytach studyjnych. Mieliśmy okazję wizytować obiekty energetyczne zarówno w Polsce, jak i za granicą, w tym w Danii, uznawanej za jednego z liderów transformacji energetycznej.
O potrzebie ciągłego doskonalenia najlepiej świadczy fakt, że w czasie pracy w Projekcie ukończyłem dwa kierunki studiów podyplomowych związanych z auditingiem energetycznym i transformacją energetyczną.
Dodatkową motywacją jest różnorodność tematów i form współpracy z beneficjentami. Dzięki temu nie ma miejsca na rutynę. Ważne są także stabilność zatrudnienia oraz dobra atmosfera pracy.
MS: Czego nauczyło Cię 10 lat pracy w projekcie?
M.Sałęga: To przede wszystkim ogromne doświadczenie zawodowe i życiowe. W ciągu tych lat znacząco poszerzyłem swoją wiedzę z zakresu energetyki, ochrony powietrza i zmian klimatu.
Projekt dał mi również możliwość rozwijania umiejętności wystąpień publicznych podczas konferencji, szkoleń, webinariów, wydarzeń edukacyjnych oraz audycji radiowych.
Równie cenne okazały się doświadczenia wynikające ze współpracy z bardzo różnorodnymi grupami beneficjentów. Dzięki nim nauczyłem się jeszcze lepiej słuchać potrzeb innych ludzi oraz większej asertywności w codziennych kontaktach międzyludzkich.
MS: Jak wyobrażasz sobie projekt za kolejne 10 lat?
M.Sałęga: Dziesięć lat to bardzo długa perspektywa, dlatego trudno dziś przewidzieć, jak dokładnie będzie wyglądał Projekt w 2036 roku. Nie chciałbym zbyt daleko wybiegać w przyszłość.
Mam jednak nadzieję, że wiedza i doświadczenie osób pracujących w Projekcie Doradztwa Energetycznego będą nadal służyć różnym grupom beneficjentów. Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że bezpłatne wsparcie doradcze jest potrzebne i stanowi ważny element procesu transformacji energetycznej w Polsce.
MS: Na zakończenie mam jeszcze dwa krótkie pytania, które zadam wszystkim bohaterom naszego jubileuszowego cyklu. Jednym słowem: Doradztwo Energetyczne to?
M.Sałęga: Transformacja.
MS: Czego życzysz projektowi na kolejne 10 lat?
M.Sałęga: Niesłabnącej energii!
MS: To pierwszy wywiad w jubileuszowym cyklu„10 lat, 10 pytań”, w którym chcemy pokazać Projekt Doradztwa Energetycznego z perspektywy ludzi współtworzących go na co dzień. W kolejnych odsłonach porozmawiamy m.in. z Doradczyniami z Kielc, tworzącymi jedyny w projekcie kobiecy zespół działający nieprzerwanie od jego początku, z doradcami reprezentującymi różne etapy rozwoju projektu, a także z pracownikami Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej odpowiedzialnymi za jego koordynację.
Dziękujemy za podzielenie się doświadczeniami, wspomnieniami i refleksjami z pierwszych dziesięciu lat działalności Projektu Doradztwa Energetycznego. Życzę kolejnych lat pełnych zaangażowania, inspirujących wyzwań, i zgodnie z życzeniem naszego rozmówcy, niesłabnącej energii.
Rozmowę przeprowadziła Małgorzata Staniszewska, Doradca w NFOŚiGW.
